مىشود و اگر مثلا يك مؤلف كه بعقيده خود اصح روايات را بدون بحث نقل كرده كسى مطلع نمىشود كه روايت ديگرى هم براى قتل مرحب مشهور ذكر شده و فوايد ذكر روايات مختلفه و حتى نقل اخبار متواتره يا متناقضه با عين سند بسيار است و بدون آن صحت و سقم نمايان نمىشود . از اين قبيل روايات مختلفه بسيار است و عقيدهء مسلمين اعم از اهل تشيع و تسنن ضمن بيان حقايق ظاهر مىشود . در جلد دوم هم اخبار و حقايق از خلال همين روايات مختلفه خصوصا در خلافت ابى بكر و چگونگى وقوع آن نمايان مىشود و باز با همين مباحث حق از باطل تميز مىشود و مترجم بوجدان و فهم و انصاف خواننده اعتماد مىكند كه عين روايات متناقضه را نقل كرده نه اينكه عقيده يا ادراك يا تعصب خود را به او تحميل و او را باطاعت كوركورانه يا تقليد و تعبد بدون ترديد تكليف مىكند . يكى از شروط ترجمه التزام بنقل عين عقايد مولف است و لو اينكه مخالف وجدان و عقل و قريحه و فهم مترجم باشد . بسيارى از خرافات كه شايد ذكر آنها در عالم اسلام ضرورت ندارد بلكه اهمال آنها يكى از ضروريات دين است با وجود اين و با جدال با وجدان خود و استهزاء بذكر و نقل آنها ناگزير آنها را عينا ترجمه نموديم گاهى هم بر حسب اقتضا و با احتياط بسيار از ملامت جهال كه نوعا معتقد هستند بفساد و بطلان آنها اشاره نموديم ولى اغلب آنها قابل اشاره نيست و براى توضيح بطلان آنها هم مجال يا محيط مساعد نيافته‌ايم و اگر هم اين باب را باز كنيم از اصل موضوع باز مىمانيم و شيوع و رسوخ بسيارى از آنها در افكار مردم قابل دفع و زوال نمىباشد و اگر همچنين بحثى اقتضا نمايد خود چندين كتاب لازم دارد و اين هم مخالف شروط ترجمه است و در اينجا هم مىتوان يك مثال باختصار نقل شود . در جلد اول و دوم ضمن وقايع مكررا بغيب - گوئى پيغمبر تصريح شده . مثلا شتر گم شده را خبر داده كه در فلان محل و بفلان نحو و صورت است . يا فردا چنين خواهد بود و چنان و اين قبيل روايات مخالف نص صريح قرآن است كه اين آيه باشد